Historia

John Zerzan, amerykański anarchista i filozof prymitywista, prowadzi nas przez historię świata, od rewolucji neolitycznej po współczesność, z wyjątkową przenikliwością wykazując, jak w każdej epoce zmniejszał się zakres wolności człowieka. Rolnictwo, miasta, zegary, monoteistyczne religie, kultura symboliczna, fabryczna linia produkcyjna, armia — to wszystko narzędzia służące temu, by niegdyś swobodne życie wtłoczyć w karby, by wolne osoby zamienić w udomowione zwierzęta.

Losy tytułowego „statku widmo” są dla historyka Iana Kumekawy osią opowieści o wielkich przemianach gospodarczych i politycznych ostatnich pięciu dekad: transformacji przemysłu energetycznego, rozwoju rynków offshore, stref wolnej bankowości i wyspiarskich rajów podatkowych, wyzysku siły roboczej oraz masowym wzroście liczby więźniów, przetrzymywanych nawet poza granicami kraju. Ta fascynująca mikrohistoria pokazuje, jak elementy powstającego neoliberalnego porządku, w którym regulacje są dla naiwniaków, stworzyły globalną gospodarkę.

Polska zbuntowana pozwala zrozumieć korzenie polskiej niepokorności oraz mechanizmy oddolnej samoorganizacji i solidarności, które do dziś kształtują nasze społeczeństwo. To opowieść o tym, że prawa obywatelskie i socjalne nie zostały nam dane, lecz musiały zostać wywalczone przez pokolenia zbuntowanych przodków.

Wychuchane panienki z miasta i szefowe młodocianych gangów, dziarscy harcerze i niepoprawne łobuzy, wychowankowie domów dziecka i dziewczyny z zakładów poprawczych, nastoletni detektywi i ekscentryczne młode damy. Rodzeństwa zamieniające się rolami, dzieci rozwikłujące sekrety swoich opiekunów, dziewczęta podróżujące w czasie, zapracowani rodzice stosujący zimny chów, młodzież ze wsi i z miast, z domów dostatnich i takich, w których brakuje wszystkiego. To tylko ułamek barwnego asortymentu powieści młodzieżowych z PRL-u, a poddaje go analizie wysoko wykwalifikowana w tym obszarze czytelniczka – Olga Wróbel.

To reportaż o tym, co znaczyło być kobietą w muzycznym środowisku alternatywy lat 80., które domagało się wolności, ale stosowało własną, niepisaną hierarchię. O scenie, która krzyczała „precz z władzą”, ale jednocześnie twardo egzekwowała własną – bo podziemie też.

Boskie trele to zbiór szkiców poświęconych francuskiej kulturze przełomu XVIII i XIX wieku, życiu codziennemu w czasach Wielkiej Rewolucji oraz istotnym postaciom doby Oświecenia ukazanym od nieoczywistej strony. W książce Moniki Milewskiej przeczytamy o kościele ufundowanym przez deistę Woltera nieswojemu Bogu, pogrzebie, który Mozart urządził dla ukochanego szpaka, o kartkach na mięso i pain de l’égalité – firmowym chlebie rewolucji wypiekanym w imię zrównania wszystkich członków społeczeństwa, a także o wojnach (w tym wypadku zwłaszcza napoleońskich) jako osobnej formie turystyki.

Powstałe w 1821 roku państwo meksykańskie od zarania było targane problemami wewnętrznymi, a wkrótce stanęło w obliczu zagrożenia ze strony Stanów Zjednoczonych i Francji. Na początku lat sześćdziesiątych XIX wieku Francuzi zaatakowali kraj, by obalić republikański rząd i ustanowić cesarstwo. Tron – rzekomo w imieniu milionów Meksykanów – zaproponowali arcyksięciu Maksymilianowi, młodszemu bratu cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa I. Gdy Habsburg przybył do Meksyku w 1864 roku, okazało się, że jego władza ma się opierać przede wszystkim na francuskich bagnetach, kiedy zaś tych zabrakło, Maksymilian stanął przed plutonem egzekucyjnym.

Pisz do mnie na Łódź! to barwna gawęda o życiu artystycznym i towarzyskim w mieście kominów fabrycznych, które na krótko stało się nieformalną stolicą Polski. To historia odbudowy świata ze zgliszcz – pełna nadziei, energii i sprzeczności, rozgrywająca się w cieniu rodzącej się propagandy. Opowieść o czasie, który szybko minął, pozostawiając po sobie legendę.

Wyjęte z grobów szczątki szat i ułomki ciał, dzieła rzemiosła i rzeczy osobiste, fragmenty budowli i elementy uzbrojenia, grudki ziemi i kępki trawy – w większości z takich obiektów, a nie wybitnych dzieł sztuki, składała się kolekcja utworzona przez księżną Izabelę Czartoryską w jej rezydencji w Puławach na przełomie XVIII i XIX wieku. W swej fizycznej postaci były to przedmioty skromne, niepozorne, wręcz banalne. A przecież zostały zamknięte w ozdobnych oprawach, naczyniach i sarkofagach oraz zaaranżowane w efektowne kompozycje w specjalnie dla nich wzniesionych budynkach. Wśród oglądających je gości wywoływały jednak zachwyt i wzruszenie – miały bowiem status historycznych pamiątek. W jaki sposób go zyskały?

Wyspa Świętego Brendana, Wyspy Szczęśliwe, Thule, Antilia, Hy-Brasil. Wyspy, których nie ma. Miejsca, które przez stulecia funkcjonowały w zbiorowej wyobraźni jako cele wypraw, obiekty pragnień czy ucieleśnienia utopijnych wizji. W książce tej Antonio Musarra na nowo przygląda się ich fenomenowi.

Laporte w Historii gówna umiejętnie łączy wybrane wątki psychoanalityczne z historią pojmowaną jako „archeologia dyskursu”, tworząc w rezultacie świetną pracę antropologiczną. Pokazuje, skąd wzięło się skojarzenie poziomu cywilizacji ze stanem toalet, a także dociera do początków takich wyrażeń jak pecunia non olet czy cloaca maxima.