Literatura faktu

Życie i dzieło Philipa K. Dicka nigdy nie miało wnikliwszego i bardziej empatycznego portrecisty niż Emmanuel Carrère. Ten niekwestionowany mistrz eseju biograficznego z bogatego materiału stworzył fascynującą narrację o genialnym pisarzu science fiction, wielkim ekscentryku XX-wiecznej (pop)kultury, a zarazem o historii minionego stulecia. Utrzymując porządek chronologiczny, Carrère opisuje losy swojego bohatera, a zarazem wczytuje się w dzieła powstające w danym okresie.

Co to właściwie oznacza: być samotnym? Olivia Laing szuka odpowiedzi na to pytanie i mistrzowsko przeplata własne doświadczenie osamotnienia w Nowym Jorku z życiorysami najbardziej znanych kronikarzy miejskiej samotności. Edward Hopper, Andy Warhol, David Wojnarowicz, Billie Holiday czy Klaus Nomi to tylko kilkoro z jej bohaterów. Przytaczając biografie wielkich nowojorskich twórców, Laing rysuje uniwersalny portret samotników nie z wyboru, a także analizuje skomplikowane związki między samotnością a sztuką.

Balansując na granicy literatury pięknej i literatury faktu, autorka analizuje zapiski, rozmawia z przyjaciółmi siostry i najbliższymi, zapoznaje się z obszerną literaturą na temat przemocy wobec kobiet, a wszystko po to, by zrekonstruować życie błyskotliwej i odważnej dziewczyny i wpisać jej historię w szerszy kontekst społeczno-kulturowy.

Niezniszczalne lato Liliany to przede wszystkim opowieść o miłości, życiu i walce z opresyjnym systemem, od lat prześladującym kobiety. Patriarchatem.

Rozmowa z Sokratesem była ponoć głębokim doświadczeniem, po którym człowiek odchodził odmieniony. Platon nazywał go lekarzem dusz. Jeżeli dzisiaj bardziej cenimy dialog od przemocy, to jest to w dużej mierze zasługa Sokratesa. Przekonanie, że pytania bywają ważniejsze niż odpowiedzi, do dziś jest nieodłączną częścią europejskiej kultury.

Losy Sokratesa splatają się z historią starożytnych Aten, dlatego opowieść o jego życiu to również biografia tego niezwykłego miasta. To, jak myślimy o polityce, sztuce, edukacji czy sensie życia, wyrasta z tamtych czasów. Dzieje ówczesnych Aten mają jednak mroczny rewers: populizm, polaryzacja społeczna, krwawe wojny. To przecież sami Ateńczycy wydali na Sokratesa wyrok śmierci.

Autorka oddaje głos kurierom-migrantom z Indii, Pakistanu czy Uzbekistanu, którzy dowożą nam posiłki, sami mierząc się z radykalną samotnością i wyzyskiem. Książka demaskuje mit „wolności i elastyczności”, pokazując, jak algorytmiczny nadzór karze za każdą minutę słabości, awarię roweru czy odmowę nieopłacalnego kursu.

Pierogów już nie robię to poruszająca i pełna empatii książka, która wnikliwie przedstawia codzienność osób pracujących w szarej strefie sektora opieki. Joanna Mikulska ukazuje historie opiekunek, sprzątaczek i imigrantek, których losy splatają się w trudnych realiach współczesnych systemów pracy i migracji. Oddaje też głos tym, którzy decydują się na zatrudnienie pomocy, pokazując, że koszty związane z funkcjonowaniem w szarej strefie ponoszą obie strony.

Utwory Mała księga i Wariacje pocztowe należą do szczytowych osiągnięć artystycznych Kazimierza Brandysa. Oba dzieła powstały w zbliżonym czasie (1968–1971) w reakcji na antysemicką i antyinteligencką kampanię lat 1967–1968.

„Pamiętnik mówiony” Aleksandra Wata to żywy, meandryczny zapis wspomnień, które stanowią niezwykle cenne świadectwo historii Rzeczypospolitej oraz rodzimej kultury ubiegłego stulecia. Urodzony w 1900 roku pisarz obserwował rewolucję rosyjską i odzyskanie przez Polskę niepodległości, przeżył dwie wojny światowe, był więźniem politycznym i emigrantem, ponadto czynnie współtworzył życie literackie.

Weronika Kostyrko rekonstruuje burzliwe życie Poli Nireńskiej na podstawie zdjęć, listów, wycinków prasowych i rozmów z tymi, którzy Nireńską pamiętają, i oddaje swojej bohaterce sprawiedliwość, tkając historię o pragnieniu wolności i przeszłości, od której nie sposób uciec.

Opowieść o wczasach w PRL-u zaczyna się od nieufności. Tuż po wojnie urlop nie jest oczywistością, lecz propozycją, z którą „masy pracujące” trzeba dopiero zaznajomić. Państwo organizuje wypoczynek odgórnie – w sanatoriach, ośrodkach zakładowych, na koloniach – i tworzy system, który ma objąć miliony. W tej historii powracają konkretne miejsca: od uzdrowisk i górskich kurortów po nadmorskie ośrodki i leśne enklawy. Krynica, Ustka, Kudowa, Szczawnica i wiele, wiele innych – każde z nich staje się sceną podobnych doświadczeń.