Esej

O Człowieku, który chciał objąć cały Świat to jednocześnie artbook, traktat o szeroko rozumianym projektowaniu, a także książka o książce, niepozornym, papierowym, trójwymiarowym przedmiocie, który towarzyszy nam każdego dnia.

Ja nie miałem nic, ty nie miałaś nic to błyskotliwa opowieść o niewidzialnym dziedzictwie postfeudalizmu, inteligenckim etosie pracy, chłopskich strategiach przetrwania i ambicjach klasy średniej, która coraz głośniej domaga się nowej wizji swojego kraju. A także o podszytym lękiem indywidualizmie, który sprzyja rozwojowi antyspołecznych ruchów politycznych, o „kulturze zapierdolu”, noszącej ślady gniewnego sprzeciwu wobec pańszczyzny, i o tym, że – choć jesteśmy pracowici – „pracujemy, by nie pracować”.

Napisana z rozmachem i ogromną wrażliwością książka jest próbą przyjrzenia się poezji jako pewnemu sposobowi przeżywania świata i bycia w świecie, przy czym poetyckość jest tu rozumiana szeroko – jako pewien aspekt ludzkich praktyk komunikacyjnych.

Zanim stał się ikoną telewizji i jednym z najbardziej rozpoznawalnych głosów współczesnej kultury kulinarnej, był autorem obdarzonym niezwykłym talentem obserwacji. Jego twórczość wykracza daleko poza temat kulinariów, stając się opowieścią o podróżach, ludziach i kulturach.

Teksty nieznane, klasyczne i odkryte na nowo to pierwszy tak obszerny wybór. Znalazły się tutaj najsłynniejsze reportaże i eseje, fragmenty książek, zapiski z podróży oraz odnalezione po latach i wcześniej niepublikowane. To wyjątkowy portret autora, którego ciekawość świata, bezkompromisowość i literacki talent uczyniły jedną z najważniejszych postaci współczesnego non-fiction.

Pełna humoru, pasji i reporterskiej wnikliwości książka, która pozwala na nowo odkryć Anthony’ego Bourdaina – pisarza, który wierzył, że najlepszym sposobem poznawania świata są historie ludzi, których spotykamy po drodze.

Biografia Brunona Schulza, jednego z najważniejszych polskich pisarzy XX wieku, opisuje zaledwie dwa lata jego życia. Są to jednak lata przełomowe, w trakcie których Schulz rodzi się jako pisarz. Wcześniej był artystą zna­nym zaledwie wąskiemu kręgowi odbiorców sztuki. Debiutancki tom osobliwych opowiadań, zatytułowany Sklepy cynamonowe otwiera przed nim nowe perspektywy i daje mu rozgłos, o którym dotąd mógł jedynie marzyć. W przeciągu następnych miesięcy staje się jednym najczęściej omawianych przez kry­tykę pisarzy – wyrazistym punktem odniesienia dla innych. Schulz nawią­zuje wówczas nowe literackie kontakty, zaprzyjaźnia się między innymi z Witkacym i Gombrowiczem.

Co powiedzieć osobie po stracie najbliższej osoby? Jak rozmawiać z ludźmi w żałobie, kiedy brakuje nam właściwych słów? Agnieszka Taborska w książce Bez skóry podejmuje temat żałoby w sposób niezwykle osobisty, szczery i pozbawiony klisz emocjonalnych. To opowieść nie tylko o utracie ukochanej osoby, ale także o samotności, absurdzie codzienności i próbie odnalezienia sensu po tragedii.

Autorka zaczyna pisać zaledwie kilka godzin po otrzymaniu informacji o śmierci męża. Początkowo notatki są formą ratunku i jedyną możliwą terapią. Z czasem rodzi się z nich przejmująca autofikcja – intymna, inteligentna, ale także pełna czarnego humoru.

Jedna z najważniejszych prac biograficznych poświęcona Józefowi Czapskiemu. Dzieło Karpińskiego zrodziło się z trzydziestu lat przyjaźni z Czapskim, uważnej lektury jego tekstów i fascynacji jego malarstwem. Postać artysty umieszczona zostaje w szerokim kontekście pejzażu intelektualnego XX wieku.

Marek Zagańczyk pod opisem podróży skrywa rozważania o przemijaniu, o śmierci ważnych dla niego osób, o zmierzchu dawnego świata. To szczególny dziennik, w którym od autora ważniejsi są inni i lekcja, która płynie z obcowania z ich dziełem.

To książka o podróży, ale i o pisaniu, gdzie autor z rozmachem i dezynwolturą bada granice – języka, ale i swoje własne jako pisarza i obserwatora – jednocześnie zagłębiając się zarówno w inne teksty, obrazy i historie, jak i w przestrzenie własnej biografii i pamięci. W swoim eseju Tomasz Szerszeń zastanawia się nad stykami ludzkiej i nieludzkiej historii, pokazuje, jak w pewnych okolicznościach turysta może się zmienić w uchodźcę, pyta, czym był i czym jest „smutek podróży” i co to znaczy „być pomiędzy”, w tranzycie.

Bernhard, Bolaño, Coetzee, Knausgård, Modiano, Sebald, Vila-Matas, Zambra i wielu, wielu innych – bohaterów tej książki pozornie łączy mało, czasem niemal nic. Pozornie, bo Arkadiusz Żychliński wskazuje wspólny mianownik, którego jako czytelnicy przyzwyczajeni do idei kultur narodowych i gatunkowych granic zwykliśmy nie zauważać: wszyscy pisarze są obywatelami republiki literatury, wszyscy próbują pochwycić rzeczywistość w pajęczą sieć słów. A kiedy język drży na jednym jej krańcu, nie pozostaje to bez echa ani w centrum, ani na literackich rubieżach.

Może warto przyjąć, że każdy z nas jest w jakiś sposób nie taki i nie da się go wyjaśnić ani wypowiedzieć do końca – i właśnie z tego powodu nikt z nas nie jest szczególnie wyjątkowy? Może dziwność jest czymś, co ze sobą dzielimy, a zgoda na nią sprawiłaby, że świat stałby się luźniejszym i radośniejszym miejscem? 

Aldona Kopkiewicz odpowiada na te pytania, opisując własne doświadczenie – czterdziestolatki, poetki, Polki, córki, wnuczki, partnerki. W autobiograficznym eseju zachęca nas, byśmy sami odpowiedzieli na pytanie, gdzie kończy się „ona” – maska, konstrukt społeczny, awatar realnej osoby, a zaczyna prawdziwe „ja”.

Sarah Kofman ma sześćdziesiąt lat, gdy z odwagą wpisuje w swoje filozoficzne dzieło wspomnienie z dzieciństwa spędzonego w ukryciu w latach 1942–1944. Miała siedem lat, gdy policja w obławie zgarnęła z domu przy rue Ordener w Paryżu jej ojca, rabina małej synagogi polskich Żydów. Ojciec zginął w Auschwitz. Sarah wraz z matką znalazły schronienie u francuskiej katoliczki, „pani z rue Labat”. To początek historii, zapisanej pomiędzy dwiema ulicami, dwoma językami (jidysz i francuskim) oraz dwoma światami oddzielonymi przepaścią.