Historia

Latem 1955 roku do Warszawy przybyła młodzież z całego świata. 31 lipca rozpoczął się V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów – piętnaście dni zabaw, igrzysk, wystaw i spotkań. Miasto – zamknięte, zastraszone przez stalinowski reżim i wciąż zrujnowane przez wojnę – nagle stało się żywe i kolorowe.  

W książce pod redakcją Błażeja Brzostka i Zofii Rojek piętnaścioro autorek i autorów odkrywa przed nami kolejne warstwy propagandowego przedsięwzięcia, które stało się zapowiedzią zmian w polskiej sferze politycznej i społecznej. Festiwal wyszedł poza zaplanowane oficjalne ramy, a wyreżyserowana początkowo swoboda, przeistoczyła się w spontaniczne poszukiwanie wolności.  

W stulecie zabójstwa pierwszego Prezydenta RP Gabriela Narutowicza przedstawiamy zbrodnię z grudnia 1922 oraz jej tło polityczne i społeczne – opowiedziane głosami uczestników i świadków wydarzeń. To historia nienawiści i nacjonalizmu prowadzących do tragedii, która zmieniła losy II Rzeczpospolitej.

W książce poświęconej działaniom „partyzantów” skupionych wokół Mieczysława Moczara, prof. Paweł Machcewicz rekonstruuje próbę stworzenia przez nich nośnej społecznie propozycji ideowej, która łączyła nacjonalizm i antysemityzm, a także eksploatowała polską historię i tradycję narodową.

Polska myśl polityczna XVIII wieku to zjawisko bogate, ciekawe, stanowiące ważny i interesujący, a wciąż nie dość rozpoznany, obszar badawczy. Tworzyli ją słynni autorzy obszernych rozpraw, których nazwiska na stałe weszły do historii, ale także dziś już zapomniani lub zgoła anonimowi uczestnicy dyskusji i życia politycznego tamtej epoki.

Zmiany, które dokonały się wówczas w obrazie społe­czeństwa i w sposobach mówienia o sprawach ustrojowych, są porównywalne z tym, co działo się w Rzeczypospolitej na przełomie XVI i XVII wieku. Jednak uczestnicy batalii politycznych wieku XVIII w przeciwieństwie do swoich przodków musieli zmierzyć się z kryzysem państwa, znaleźć słowa, by go opisać, i idee, które pomogłyby im zaproponować program jego naprawy. Żeby w pełni owe przemiany dostrzec i docenić, a z drugiej strony móc obser­wować ciągłość pewnych koncepcji i przekonań, trzeba przyjrzeć się ich funkcjonowaniu w dłuższych okresach.

Druki ulotne, efemera, wydawnictwa niekonwencjonalne, akcydensy. Dokumenty życia społecznego. Niegdyś bardzo ważne: zawiadamiały o nadchodzących wydarzeniach, reklamowały produkty, służyły propagandzie. Dziś stanowią źródło informacji o dawnym języku, o modzie czy o zwyczajach.

Aneta Kwiatkowska zebrała i skatalogowała kilkadziesiąt typów takich dokumentów pochodzących z Wolnego Miasta Gdańska. W jej leksykonie odnajdziemy opisy biletów, etykiet, formularzy urzędowych, folderów reklamowych, kart pocztowych, plakatów, ulotek… Całość ilustruje album z obszernym wyborem druków ulotnych zachowanych w PAN Bibliotece Gdańskiej. 

Czy Zygfryd Kapela zdradził Niemcy z Polską, czy Polskę z Niemcami? Marzenia o ucieczce na Zachód i układanie się z tajniakami, wybieranie między obozem władzy a opozycji, praca w pegeerze i biznesy z cinkciarzami – oto powojenna historia Polski w soczewce życia jednego człowieka.

Totalna opowieść o globalnym konflikcie.

Migracje w latach 1950–1991 nie były już masowymi powojennymi wysiedleniami, a mimo to z Polski wyjechało do Niemiec prawie półtora miliona osób. Kim byli? Polakami czy Niemcami?

Trinity opowiada historię budowy pierwszej bomby atomowej od badań prowadzonych w XIX wieku w niewielkich laboratoriach naukowych po ogromne przedsięwzięcie, jakim była realizacja projektu Manhattan.

Barwna narracja splata losy grupy mężczyzn urodzonych pod koniec XIX wieku, ukazując, jak wyglądało życie homoseksualnych aktorów w II Rzeczypospolitej i w czasie wojny. Książka odsłania kulisy teatru, kina i kabaretu, gdzie w subtelny sposób przemycano wątki nienormatywnej seksualności.

Książka historyczna z mocną tezą: nierówności społeczne zmniejszają się, gdy dochodzi do rzezi i katastrof, a rosną, gdy wraca pokój i stabilność. Czterej Jeźdźcy Zrównania, jak autor określa siły sprawcze egalitarnych przemian, to: masowa mobilizacja społeczeństwa w obliczu wojny, zmiany w wyniku rewolucji, upadek państwa i zabójcze pandemie.

Zamiast archiwów – ulica. Zamiast podręczników – ślady na murach, brukach, mapach. Michał Krasucki, varsavianista, historyk architektury i stołeczny konserwator zabytków, prowadzi czytelnika przez topografię nieistniejącego miasta. To nie tylko przewodnik po miejscach Zagłady, ale też empatyczna mapa pamięci, nanoszona na współczesną tkankę Warszawy.

Obraz Gdańska i jego zabudowy z pierwszej połowy XIX wieku jest dzisiaj właściwie nieobecny w powszechnej świadomości. Kolejne przebudowy i modernizacje, a przede wszystkim zniszczenia drugiej wojny światowej i przyjęty po 1945 roku model odbudowy zatarły obecność setek obiektów, które świadczyły o przynależności miasta do Królestwa Prus. Te zachowane do dzisiaj są zwykle postrzegane przez pryzmat epoki, w której powstały – czasu stagnacji, a nawet regresu.

In this groundbreaking book, the outspoken and radical Israeli historian Ilan Pappe examines the most contested ideas concerning the origins and identity of the contemporary state of Israel. This has been updated with a new afterword on the 2023 invasion of Gaza.

Proces industrializacji i związane z nim kontrowersje rozpoczynają się dwieście lat temu na angielskiej prowincji. To właśnie tam robotnicy znani jako luddyści wystąpili przeciwko właścicielom fabryk, wprowadzającym zautomatyzowane urządzenia, które pozbawiały ich pracy i środków do życia.

Mimo groźby kary śmierci członkowie ruchu pisali listy z pogróżkami i organizowali partyzanckie ataki. Pod osłoną nocy, zamaskowani, rozbijali mechaniczne krosna, a niekiedy podpalali całe budynki. Ich bunt zyskał nieoczekiwanych sojuszników, w tym lorda Byrona, wywołał gniew samego księcia regenta i dał początek związkom zawodowym.

Ta niezwykła rebelia zainicjowała debatę, która trwa do dziś. W XXI wieku, gdy sztuczna inteligencja wkracza w nasze życie, pytania o relacje między technologią, pracą a wyzyskiem powracają ze zdwojoną siłą. Brian Merchant przedstawia historię luddystów, ukazując, jak automatyzacja zmieniła świat i kształtuje przyszłość ludzkości.