Literatura piękna

Experimental Criticism offers a series of close critical engagements with one of the world’s most innovative literary thinkers. Franco Moretti, author of such major works as Signs Taken for Wonders, The Way of the World, Modern Epic, Atlas of the European Novel and The Bourgeois, may be best known for his ‘distant reading’ of vast numbers of literary texts at the Stanford Literary Lab. Francesco de Cristofaro and Stefano Ercolino lead a lively exploration of his work as a springboard for rethinking the fundamentals of literary studies.

John Rodriguez, zwany Kontrolerem, nowo mianowany szef agencji rządowej Southern Reach, jako kolejny próbuje rozwikłać zagadkę Strefy X. Przesłuchania, które prowadzi, nie dają jednak rezultatów. Dziwne wielogodzinne nagrania wideo wywołują w nim trudny do opisania niepokój. Do tego wszelkie postępy musi raportować tajemniczemu, nieznoszącemu sprzeciwu Głosowi. 

Do Strefy X docierają cztery kobiety. Obserwują, jak postapokaliptyczny pejzaż wchłania wszystko, co żyje. Roślinność wdziera się do opuszczonych domów. Organizmy mutują i krzyżują się ze sobą, powołując do życia nowe, nieznane dotąd formy.

Kiedy latarnik Saul pojawia się na Zapomnianym Wybrzeżu, nie wie, że niedługo wydarzy się tam coś, co zmieni wszystko. Jest pierwszą ofiarą Strefy X. To od niego się zaczęło. Był tam, gdy nie istniała jeszcze podziemna wieża.

Książka składa się z trzech części. Dwie pierwsze mają miejsce kolejno: około dwadzieścia lat i półtora roku przed powstaniem tajemniczej Strefy X. Trzecia część opowiada o pierwszej ekspedycji do Strefy X.

Co by było, gdyby? Gdyby Wittgenstein zdążył spotkać się z Traklem, zanim ten przedawkował? Gdyby Adolf Hitler dostał się do wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych? Gdyby Rilke w przeddzień pierwszej wojny światowej nie wyjechał z Paryża?

Książka Alberta Świdzińskiego, eksperta od strategii nuklearnej w think tanku Strategy&Future, odpowiada na te wszystkie pytania. Jest podręcznikiem zdobywania broni jądrowej przez państwa – wyjaśnia, po co jest im potrzeba, w jaki sposób przejść przez trudny i niebezpieczny proces jej zdobywania oraz jak ją wykorzystywać, kiedy już się ją ma.

Ćpun to surowa, przejmująca, autobiograficzna relacja z amerykańskiego powojennego podziemia, bezpośrednia kronika życia na marginesie: William Lee prowadzi czytelnika przez szpitalne odwyki i czarne rynki Nowego Jorku, Nowego Orleanu i Meksyku, gdzie, jako heroinista i homoseksualista, opisuje własne doświadczenia z bezlitosną szczerością i antropologiczną precyzją.

W Prawdziwym życiu Sebastiana Knighta Nabokov zawarł gorzkie refleksje nad rolą artysty w społeczeństwie wrogim duchowi twórczemu i poruszył problem niejednoznaczności ludzkiej tożsamości. To subtelna, zawiła i przewrotna opowieść detektywistyczna z elementami realizmu magicznego, ukazująca jednocześnie konflikt między rzeczywistością a metafizyką oraz trudność poznania prawdy o drugim człowieku.

Łużyn jako chłopiec był nieatrakcyjny, roztargniony, wycofany i ponury. Nie rozumieli go rodzice, a rówieśnicy wyśmiewali, dlatego uciekał w świat szachów. Posiadał ogromny talent i szybko stał się arcymistrzem – lecz za jaką cenę?! W jego obsesyjnym umyśle gra w szachy stopniowo wypiera rzeczywistość, która zaczyna się rozpadać w trakcie decydującej rozgrywki o mistrzostwo. Wymyślona przez niego linia obrony szachowej załamuje się pod naporem nieoczekiwanej i nieprzewidywalnej strategii przeciwnika.

Proza Dostojewskiego balansuje między realnością a wyobraźnią, ukazując bohaterów zmagających się z własnymi słabościami. Białe noce opowiadają o niespełnionej miłości samotnego marzyciela, a Gracz – o niszczącej sile hazardu i emocjonalnych uwikłaniach, czerpiących z osobistych doświadczeń autora.

Proces to powieść uniwersalna, wielowarstwowa i otwarta na rozmaite interpretacje – od obrazu absurdu, przez elementy surrealizmu i oniryzmu, po krytykę totalitaryzmu, religijną alegorię czy refleksję nad odpowiedzialnością jednostki za własne życie. Świat rzeczywisty przenika się tu ze światem snu, lecz przedstawiona tragedia pozostaje jak najbardziej realna.

Utwór irlandzkiego pisarza, po raz pierwszy wydany u schyłku epoki wiktoriańskiej, należy dziś do światowego kanonu literatury i uznawany jest za klasyczną powieść gotycką. To jedyna opublikowana powieść Oscara Wilde’a, która przyniosła mu rozgłos i ugruntowała jego wizerunek jako estety i prowokatora. Sam autor przyznawał, że odnajduje w sobie coś z Basila Hallwarda, Lorda Henry’ego Wottona i Doriana Graya – bohaterów, za pomocą których wyraził własne poglądy na sztukę i życie.

Riddley Walker to imponujący popis wyobraźni, wizjonerskiej narracji i psychologicznej głębi. Napisana surowym, sugestywnym językiem, przywołującym skojarzenia z estetyką Mad Maxa, jest jednocześnie wymagająca i olśniewająca – to książka, do której chce się wracać, by za każdym razem odkrywać ją na nowo.