Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego

Miłość, uzdrawiająca chorą Rzecz Pospolitą, jest miłością kosmiczną. Rzeczpospolita okazuje się zaś mikrokosmosem, którym dla tradycji platońsko-arystotelejskiej była zarówno wspólnota polityczna, jak i dusza człowieka. Jest więc – jako wspólnota pierwsza – miejscem, w którym może i powinno zachodzić odwzorowanie ładu natury, osiągane poprzez dążenie do jego pierwszej zasady, czyli dobra.

Hannah Arendt nie zajmuje się w swojej twórczości jednostkami chorobowymi, nie pragnie uleczyć paranoików z ich urazów i manii. Zamiast tego rozważa przesądy, które mają istotny wpływ na rozumienie, jak pisze, „dziedziny spraw ludzkich”. 

Niniejsza książka śledzi relację między nauką a historią w trzech epokach – starożytności, średniowieczu i renesansie – ukazując, jak na przestrzeni wieków próbowano łagodzić napięcie między nimi, zrodzone z arystotelesowskiego rozróżnienia. To historia sporu, ale też prób pojednania.

Hebrajski tytuł tej napisanej w 1937 roku rozprawy, Micwa ha-baa be-aweira, tłumaczony zazwyczaj jako Zbawienie przez grzech lub Świętość grzechu, oznacza przykazanie świata przyszłego wypełnione przez przekroczenie. Świat przyszły to świat mesjański, podniesiony z upadku, zbawiony, a przekroczenie dawnych przykazań, będące nakazem nowego prawa, micwą tego, co nadchodzi, jest w świetle dawnego prawa grzechem. Transgresja dawnego prawa (grzech) jest przejściem ku prawu nowemu (zbawieniem).

Zbiór sześciu studiów niemiecko-amerykańskiego mediewisty Ernsta H. Kantorowicza (1895-1963), autora znanego przede wszystkim z biografii cesarza Fryderyka II Hohenstaufa (1927) oraz pracy Dwa ciała króla (1957).

W latach 1948-1961 Kantorowicz opublikował szereg artykułów, które rekonstruując meandry średniowiecznych procesów sekularyzacji, ukazują kształtowanie się kolejnych filarów nowoczesnego państwa: terytorium, narodu, aparatu prawnego i fiskalnego.

Artyści, którzy dali się przekonać do miłosnego projektu autorstwa Rousseau – a przyznawał on wysoką pozycję ich geniuszowi – byli w XIX wieku prawdziwymi psychologami.

Mimo że wielu twierdzi, że filozofia „nowożytna”, filozofia wielkich systemów skończyła się już ponad wiek temu, konstatowany przez nią stan rzeczy trwa nadal. Jakie są jego źródła, jakie powody, jakie przyczyny? To stanowi zagadnienie samo w sobie. 

Przez całą naszą opowieść widoczne będą trzy splatające się nici przewodnie: słynna formuła Heraklita: „Natura lubi się ukrywać” i jej losy przez wieki; pojęcie tajników natury; wreszcie – obraz zasłoniętej Natury, przedstawionej jako Artemida-Izyda. Historia, którą opowiemy, zaczyna się więc symbolicznie w Efezie, w Azji Mniejszej, około roku 500 przed naszą erą, w dniu, kiedy – jak przekazuje tradycja – jeden z najdawniejszych myślicieli Grecji, Heraklit, w świątyni słynnej Artemidy Efeskiej złożył księgę, prawdopodobnie bez tytułu, w której podsumował całą swoją wiedzę. W księdze tej znajdowała się zagadkowa sentencja, trzy krótkie greckie słowa: φύσις κρύπτεσθαι φιλεῖ, tradycyjnie przekładane formułą: „Natura lubi się ukrywać”, choć wedle wszelkiego prawdopodobieństwa Heraklit nigdy nie miał na myśli takiego znaczenia.

Karol Bovary żył w stabilnym świecie. Ale to, co postrzegał, było jedynie drobnym wycinkiem. Żył jakimś tam życiem. Lecz było ono zasłonięte przed nim samym; frazesy, formy bytu jak spod sztancy, szablonowe tryby odczuwania, urzeczowienia wszelkich porządków nie pozwoliły lekarzowi wiejskiemu Flauberta na odnalezienie własnego „ja”.

Kwartalnik wydawany przez Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego i Fundację Augusta hrabiego Cieszkowskiego. Jego misją jest rozwój i upowszechnianie myśli humanistycznej, szczególnie filozoficznej, międzynarodowa wymiana myśli, budowa europejskiej wspólnoty naukowej i zacieśnianie współpracy pomiędzy krajami UE na gruncie szeroko pojętej humanistyki. W środku znajdziemy solidną porcję esejów, polemik i recenzji, teksty poświęcone historii filozofii polskiej oraz prezentacje najważniejszych autorów i myślicieli.

Przypadająca w tym roku siedemdziesiąta rocznica śmierci Wincentego Lutosławskiego, wybitnego filozofa, praktykującego platonika, europejskiego pioniera jogi, to dobry czas, aby przedłożyć Czytelnikowi jego biografię intelektualną. Pod koniec XIX wieku Lutosławski stał się najbardziej znanym na świecie polskim filozofem, wydając w Londynie dzieło zawierające chronologię dialogów Platona, stworzoną dzięki autorskiej metodzie stylometrii.

Gdy Hölderlin spoglądał wstecz na swoje życie, wydawało mu się, że poezję tworzył zawsze. Słowo poetyckie było dlań niczym powietrze do oddychania. W poezji pozostawał w pełni sobą, a jednocześnie zachowywał więź z pewną całością – w wyimaginowanej wspólnocie.

Etruscheria przybierała na przestrzeni epok rozmaite oblicza, pojawiając się w kontekstach protestanckiego antypapizmu, oświeceniowej historiografii czy romantycznego dandyzmu.
Miejsca Etrusków są niewątpliwie szczytowym osiągnięciem literackim – a także zwieńczeniem – tej ekstrawaganckiej brytyjskiej tradycji, z której dworował sobie Huxley, przyjaciel Lawrence’a. Powstały już kilka dekad po zmierzchu fenomenu Grand Tours, złożonego do grobu przez rozwój kolei, spadek kosztów podróży i pojawienie się coraz bardziej masowej turystyki.