Literatura piękna

 Szokujące arcydzieło

Nigdy niewydany w Polsce literacki thriller Muriel Spark w brawurowym tłumaczeniu Jacka Dehnela

Lise leci na południe Europy. Ma starannie przygotowane strój i plan: spotka się z pewnym mężczyzną. Jeszcze nie wie, kim on jest, ale już wie, że on na nią czeka.

Następnego dnia policja znajduje ciało brutalnie zamordowanej kobiety. Z zapartym tchem śledzimy kilkanaście ostatnich godzin ekscentrycznej bohaterki, próbując zrozumieć, co doprowadziło do jej śmierci.

W swojej powieści – zaskakująco nowoczesnej, subwersywnej i przewrotnej – Spark mistrzowsko gra z konwencją thrillera. Wciąga nas w labirynt interpretacji i kwestionuje podział na ofiarę i sprawcę – a także zadania, jakie patriarchalna kultura od zawsze narzucała kobiecym narracjom. Autorka w misterny, iście filmowy sposób prowadzi nas przez tę „kronikę zapowiedzianej śmierci”, co i rusz podważając kolejne oczekiwania czytelnika.

W eleganckim apartamencie na czterdziestym ósmym piętrze ginie zamożne małżeństwo. Czwórka świadków zdarzenia po kolei składa swoje zeznania, z których wyłania się spójny obraz tragicznego morderstwa w afekcie. Co jednak, jeśli ktoś z nich kłamie? 

Te wiersze są jak eleganckie przedmioty postawione na biurku, pozornie zwyczajne, ale jak gdyby zapatrzone w siebie. Poeta znany jest z tego, że łączy erudycję z ironicznym dystansem. Rozbraja rzeczywistość zamiast ją opisywać. Uprawia grę na różnych poziomach – odwołuje się do antycznych klasyków, puszcza oko do filozofów czy – wykonując woltę – zanurza się we współczesności. Powiązania, skojarzenia, koneksje uruchamiają maszynerię poetycką, a słowa są tu zarówno narzędziami, jak i odpadami naszej przegadanej cywilizacji.

W tej autobiograficznej opowieści Maciej Hen wspomina epokę wczesnego PRL-u. Kreśli obraz życia codziennego widziany oczami dziecka. Chłopiec z warszawskiej inteligenckiej rodziny czyta książki, słucha Beatlesów, marzy o zostaniu artystą i przeżywa pierwsze miłości. Jednocześnie odkrywa swoją żydowską tożsamość i mierzy się z narastającym antysemityzmem, który zapowiada wypadki Marca ’68. Obserwujemy, jak do świata bohatera powoli wdzierają się nieufność i strach. Żydzi są zmuszeni „podawać na wyjazd”.

Franciszek Strzelecki i Czesław Majda ruszają w pościg za zbiegiem. Mają wykonać na nim wyrok śmierci. Robili już w życiu znacznie podlejsze rzeczy. Zresztą, człowiek, którego tropią jest najpewniej kolaborantem. Takiego zabijać nie szkoda. Strzelecki i Majda przemierzają wioski, lasy i hale. Wiedzą już, że są blisko. Czują ekscytację, ale w ich sercu zaczyna kiełkować trudny do określenia lęk.

Autorka przedstawia zjadliwą krytykę globalnego przemysłu wydawniczego zestawioną z wizjonerską propozycją organicznego publikowania. Przygląda się wolności słowa, kosztom środowiskowym głównego nurtu wydawniczego oraz obietnicom i wyzwaniom związanym z przejściem na technologię cyfrową.

W Demonie z samotnej wyspy (1929–1930) wielbiciele Ranpo Edogawy, ojca japońskiego kryminału, znajdą wszystko, za co pokochali jego opowiadania: atmosferę dziewiętnastowiecznej gotyckiej powieści, zagadkę morderstwa w zamkniętym pokoju, wątki przygodowe i erotyczną groteskę.

Miłość w wielkim mieście to powiew świeżości w queerowej literaturze. Rozbraja szczerością, błyskotliwością i poczuciem humoru, podszytym ironią. Dwukrotnie zekranizowana — jako film pełnometrażowy i serial — opowieść skradła serca czytelników w Korei i nie tylko; trafiła bowiem na longlistę prestiżowej Międzynarodowej Nagrody Bookera.

Xia Jia to mistrzyni w kreowaniu nietuzinkowych bohaterów i opowiadaniu ciekawych historii o świecie wokół nas, a jednak jakby z osobnej planety. Inspiruje się chińskim folklorem, mitologią i legendami, miesza przeszłość z przyszłością. Stawia pytania o relatywizm czasu, a dźwięk wskazówek zegara jak refren spaja teksty w tym zbiorze.

Familia grande – wielka rodzina z wyboru, pełna kolorowych ptaków, artystów i wolnomyślicieli, francuska elita. Letnie miesiące spędzane w komunie w miasteczku Sanary-sur-Mer, godziny upływające na dyskusjach i zabawie. Tłumy dzieci bez nadzoru, wakacje ze snów. Jednak pod tą nieograniczoną wolnością kryło się zło, które zatruło dorosłe życie Camille i jej rodzeństwa.

Siedem dni u Silbersteinów (1962), najsłynniejszą powieść Etienne’a Leroux, południowoafrykańskiego pisarza tworzącego w języku afrikaans, uznaje się za tekst założycielski nowej tradycji krytycznego przepisywania klasycznej powieści farmerskiej, do której nawiązywać będą też późniejsi anglojęzyczni laureaci Nagrody Bookera J.M. Coetzee (1999) i Damon Galgut (2021).

Satyra na włoskie (ale nie tylko) społeczeństwo i jego parodia. Humor i ironia, czasami surrealistyczna, z ciepłymi nutami i liryzmem.

Były prokurator IPN Jakub Kania zostaje uwikłany w brutalną rozgrywkę, w której stawką jest odnalezienie wyjątkowego brylantu Schwartzmana i kontrola nad światowym rynkiem diamentów. A wszystko się zaczyna, kiedy Instytut Pamięci Yad Vashem w Jerozolimie zwraca się do Kani z nietypowym zleceniem: chodzi o odnalezienie miejsca, w którym pochowano grupę holenderskich Żydów zamordowanych w czasie II wojny światowej.

„Melville. Ostatki tożsamości” to zbiór błyskotliwych, pełnych pisarskiej swady szkiców poświęconych twórczości amerykańskiego powieściopisarza i eseisty Hermana Melville’a. Adam Lipszyc przygląda się wybranym utworom autora "Moby Dicka" rezygnując jednak z całościowej interpretacji dzieła Melville’a.