Literatura faktu

To książka na wskroś osobista, przepełniona historiami o przodku autora, Giuseppe Mazzinim, włoskim bohaterze narodowym, który był – obok Garibaldiego – jedną z najważniejszych postaci w procesie zjednoczenia Włoch w XIX wieku.

Ludobójstwo Herero i Nama było celowo ukrywane przez niemal stulecie. Odkrycie grobów ofiar, ponowne ujawnienie tej historii podważa przekonanie, że nazizm był jedynie aberracją w historii Europy.

Autora ktoś może skojarzyć z jedną lub drugą książką poetycką –
niestety, z czasem nawiedziła go ta uprzykrzona (w pewnym
wieku ponoć nagminna) plaga reminiscencji, której stawiał
opór, stroniąc od poezji, aby elementy autobiograficzne nie
rzuciły się na wiersze. Kiedy impuls sentymentalny poszukał
ujścia w zdaniach przypominających zdania prozy, bylejakość
wspomnień i „wspominków” okazała się deprymująca – niektóre
z nich próbowały się odnaleźć w pobliżu innych, nieco
mniej natrętnych elementów.

Jest to pierwsza książka poświęcona życiu i działalności Henryka Arctowskiego (1871-1958), która nie jest zbiorem publikacji naukowych i konferencyjnych, ale barwną opowieścią o rekonstruowaniu biografii Henryka na podstawie tego, czego jeszcze nikt wcześniej o nim nie wiedział. Tą książką zapraszamy czytelników do wspólnej podróży razem z Arctowskim, przez epoki, kontynenty, przez XIX i XX wiek. Na podstawie znalezionych materiałów, autorki tworzą książkę – album, pełną zdjęć, nieznanych listów, fragmentów gazet, map ale i współczesnych fotografii.

„To nie była przyjaźń. Znajomość w pobieżnym oglądzie też chyba nie nazbyt zażyła, choć na jedno lub drugie były, jak się okazuje, solidne zadatki. Sytuację tę można by raczej porównać do spotkania dwóch wędrowców na przecinających się szlakach. Z dala od domu, w obcej okolicy, trafiają na siebie, nadchodząc z różnych stron, idą razem przez chwilę, a potem ich drogi znów się rozdzielają, jakby przypomniały sobie o nadrzędnej powinności dążenia w przeciwnych kierunkach. Jest jednak w obopólnych relacjach Czesława Miłosza i Tymoteusza Karpowicza coś, co czyni je dość wyjątkowymi i nie pozwala przejść obok nich obojętnie.

Matki, które opuszczają swoje dzieci, to temat tabu. Takie kobiety zostają natychmiast osądzone – jako wyrodne, zimne, egoistyczne. Rzadko przyjmujemy do wiadomości, że ta dramatyczna decyzja może nie być tylko indywidualnym wyborem, lecz wypadkową różnych społecznych okoliczności i oczekiwań. 

Reportaż Marty Wroniszewskiej nie opowiada więc o „złych kobietach”. To przede wszystkim opowieść o rodzinie, której nie udało się przetrwać. O partnerstwie, które nie działa. O wypaleniu rodzicielskim, które dopada coraz więcej osób. To także historie tych, którzy zostali: dzieci próbujących zrozumieć własne matki, ojców nieprzygotowanych do przejęcia ich roli czy babć zmuszonych do tego, by nagle zastąpić oboje rodziców.

Światy mogą się kończyć na różne sposoby. Czasem stary świat przegrywa z modernizacją, szutrowe drogi kapitulują przed asfaltem, a dawne zwyczaje zmiata globalizacja. I nie zawsze jest to złe. Bywa, że Wschód pakuje manatki i rusza na Zachód, ale sił starcza mu tylko na połowę drogi. Albo ludzie odchodzą w poszukiwaniu lepszego losu, za nimi zostają puste miasta i martwe domy. A czasem odwrotnie – boimy się, że koniec świata nadciągnie wraz z tłumami uciekinierów przekraczających nasze granice. Albo kiedy atakuje wirus: nie ochronią nas wtedy celnicy ani opuszczone szlabany. Koniec świata może nadjechać wraz z kolumną czołgów, ogłosić się alarmem przeciwlotniczym. Albo nadejść, kiedy Słowianin zacznie się zastanawiać, czy przypadkiem nie jest Niemcem. To też koniec świata, chociaż w innym sensie.

Opowiedzcie mi o miłości. Jak się zakochujemy i dlaczego się rozstajemy, Susanna Abse 
Tłumaczenie: Aleksandra Żak 

LEKTURA OBOWIĄZKOWA DLA KAŻDEGO, KTO BYŁ, JEST LUB BĘDZIE ZAKOCHANY

Dlaczego nie mamy odwagi być szczęśliwi w związku?

Skąd się biorą wszystkie porażki, lęki i sabotowanie relacji?

Jak, będąc z kimś, wciąż pozostać sobą?

Susanna Abse jest cenioną terapeutką z ponad trzydziestoletnim doświadczeniem w terapii par. W tej poruszającej książce pokazuje, że choć jesteśmy stworzeni do tego, aby kochać, to jednak robimy wszystko, żeby chronić się przed bliskością. A kiedy jesteśmy w związku, robimy to, co inni zrobili nam – wnosimy do nowej relacji swoje dawne traumy.

Abse daje niezwykłą lekcję empatii i zaprasza do rozmowy o miłości. Pokazuje przy tym, jak się mierzyć nie tylko z własnymi uczuciami, ale też uczuciami partnera oraz jak się komunikować, żeby lepiej się rozumieć.

Trzynaście historii z terapii par, które pokazują, że w związku jeden plus jeden to nie zawsze to samo co dwa.

Alicja Urbanik-Kopeć przygląda się dziewiętnastowiecznemu rynkowi matrymonialnemu, na którym liczyły się posag, weksle i cenne pamiątki rodzinne, nierzadko pomagające narzeczonemu w spłacie długów. Szczególnie uważnie analizuje sytuację kobiet – młodych robotnic, mężatek, starych panien oraz wdów, których samodzielność finansowa stopniowo wzrastała, lecz ciężar społecznych oczekiwań pozostawał ten sam.

Matrymonium to barwny opis kolejnych etapów związku: od poszukiwań partnera za pomocą anonsów aż po małżeństwo, które zapewniało kobiecie bezpieczeństwo finansowe oraz złudzenie życiowego sukcesu. Czy jednak biznes małżeński naprawdę był najlepszym z rozwiązań?

Korzystając z oryginalnych świadectw epoki – artykułów prasowych, pamiętników, powieści i poradników – autorka przybliża system prawno-społeczny panujący aż do dwudziestolecia międzywojennego. Zza ciasnych ram tego systemu wyłania się pasjonujący obraz kobiet, które próbowały kształtować własne życie: miłosne, rodzinne i finansowe.

Nazajutrz po śmierci swej matki, 25 października 1977 roku, Roland Barthes rozpoczyna swój “Dziennik żałobny”. Używa atramentu, czasami ołówka, robiąc zapiski na fiszkach, które sam przygotowuje z kartek zwykłego papieru, pociętych na cztery części, a ich zapas zawsze trzyma w miejscu pracy.

W trakcie redakcji Dziennika przygotowuje jednocześnie swój kurs w Collège de France na temat “Neutralności” (luty–czerwiec 1978), pisze tekst na konferencję zatytułowaną “Przez długi czas kładłem się spać wcześnie” (grudzień 1978), publikuje liczne artykuły w wielu dziennikach oraz czasopismach, między kwietniem a czerwcem 1979 roku redaguje “Światło obrazu” (“La Chambre Claire”), latem tego samego roku pisze kilka felietonów do swojego projektu Vita Nova, w końcu opracowuje dwuczęściowy kurs w Collège de France na temat “Przygotowania do powieści” (grudzień 1978 – luty 1980). U podstaw wszystkich tych dzieł, napisanych wyraźnie pod znakiem śmierci matki, znajdują się fiszki z “Dziennika żałobnego”.

Notatki robione są głównie w Paryżu i Urt, w pobliżu Bayonne, gdzie Roland Barthes przebywał czasami w towarzystwie swego brata Michela i jego żony Rachel. Kilka odbytych podróży do Maroka, gdzie był regularnie zapraszany na wykłady, ale i gdzie lubił po prostu jeździć, także nadaje rytm owemu okresowi.

Przechowywany w IMEC “Dziennik żałobny” jest tutaj, fiszka po fiszce, przedstawiony w całej swej integralności; fiszki ułożyliśmy chronologicznie, ponieważ wdarł się w nie pewien nieład [désordre s’y était glissé]; format fiszki implikuje zawsze zwięzłą redakcję, jednakże kilka z nich zostało zapisanych obustronnie (recto verso) i czasami tekst jest kontynuowany na odwrotnych stronach fiszek; inicjały użyte przez autora wskazują bliskich, zostały więc zachowane; nawiasy pochodzą od samego Barthesa; kilka notatek u dołu strony rozjaśnia kontekst lub precyzuje aluzje.

Henriette Binger przychodzi na świat w 1893 roku. W wieku dwudziestu lat wychodzi za mąż za Louisa Barthesa; w wieku dwudziestu dwóch lat zostaje młodą matką, a rok później – wdową wojenną. Umiera w wieku osiemdziesięciu czterech lat.

Nie oddajemy do rąk czytelnika dzieła ukończonego przez autora, a jedynie projekt książki, jakiej ów zawsze pragnął – takiej, która przyczynia się do tworzenia jego dzieła i z tego tytułu je objaśnia.

Czy są jeszcze dzikie miejsca w Wielkiej Brytanii i Irlandii?

 Wyobraź sobie, że tworzysz listę dzikich, nieznanych destynacji i postanawiasz wyruszyć w podróż, aby je zobaczyć. Może to być okoliczny las, niezamieszkała wyspa lub słone bagno. Idea jest jedna: dotrzeć tam, gdzie rządzi natura!

Dlaczego bogata Kalifornia zmaga się z kryzysem bezdomności i brakiem dostępnych mieszkań? Dlaczego Stany Zjednoczone, mimo świadomości zmian klimatycznych i dostępnej technologii, mają problem z zastąpieniem paliw kopalnych odnawialnymi źródłami energii? I dlaczego wizje szybkich kolei przecinających kraj pozostają jedynie na papierze, podczas gdy infrastruktura wciąż nie nadąża za potrzebami współczesności?

Ezra Klein, jeden z najpopularniejszych amerykańskich podcasterów, oraz Derek Thompson, nagradzany reporter „The Atlantic”, w swojej książce odpowiadają na te pytania, proponując radykalną zmianę podejścia do polityki i rozwoju.